Kunstdetective Arthur Brand

'DE VRAAG IS ALTIJD GROTER DAN HET AANBOD'

Zeg kunst en de kans is groot dat je gedachten richting klassieke schilderijen en exclusieve beelden gaan. Maar volgens Arthur Brand bestaat de kunstwereld niet alleen maar uit pracht en praal. ‘De kunstwereld is te vergelijken met een filmset in Hollywood. De voorkant ziet er prachtig uit. Maar daarachter is het een grote zooi.’ Arthur, geboren Deventenaar, raakte op jonge leeftijd al geïnteresseerd in kunst en geschiedenis en is in zijn speur- en advieswerk inmiddels een autoriteit.


De kunstdetective werd in 2016 door Vice Media omgedoopt tot ‘de Indiana Jones van de gestolen kunst’. Een logische bijnaam, omdat Arthur meermaals een hoofdrol vervulde bij de oplossing van zaken met vervalste of geroofde kunst. Daarnaast specialiseert zijn bureau Artiaz zich in het adviseren van klanten bij de aankoop van diverse soorten kunst. ‘We werken met Quote 500-klanten, maar ook met kleine verzamelaars’, zegt Arthur over dat deel van zijn werk. ‘Vergelijk het met de aanschaf van een auto. Als je geen verstand van zaken hebt, neem je een vriend mee die eerst even onder de motorkap gluurt.’

Schatgraven

Die bovenmatige interesse in kunst dateert uit zijn jeugd. Smeuïge verhalen van zijn vader over vervalsers als Han van Meegeren (ook Deventenaar), die ten tijde van de Tweede Wereldoorlog valse schilderijen verkocht aan Rijksmaarschalk Hermann Göring, intrigeren hem dusdanig dat hij besluit zich na de middelbare school te storten op de handel in kunst en antiquiteiten.


Daarvoor reist hij onder meer naar het zuiden van Spanje, een regio met een zeer rijke geschiedenis. ‘Sommige werelddelen hebben dat’ , legt hij uit. ‘Mesopotamië (het huidige Irak, Iran, Syrië en een deel van Turkije, red.) bijvoorbeeld. Daar hebben zoveel volken geleefd dat het er bijna onder je voeten kraakt van de verborgen rijkdommen. ‘Je kunt daar beter een schep in de grond zetten dan meespelen in de loterij. En Zuid-Spanje is ook zo’n regio. Vandaar dat ik daar na mijn middelbare school naartoe trok.’

Eenmaal in Spanje ontmoet Arthur er zigeuners die aan schatgraven deden, een illegale activiteit. In de nacht op pad met lantaarns en spades, op zoek naar muntjes die bijvoorbeeld een soldaat of koopman daar tweeduizend jaar geleden

in de grond had verstopt.’ De vangst van die specifieke nacht was volgens de gravers zelf mager, maar Arthur was onder de indruk. Het wordt het startschot van een lange carrière in de kunsten antiekhandel, specifiek gericht op de illegale kant ervan. ‘Want daar gaan echt miljarden in om.’

Chaos

‘Deze schaduwzijde van de kunstwereld profiteert van chaos’, legt Arthur uit. ‘Kijk naar het Midden-Oosten van nu. Europese archeologische teams graven bijvoorbeeld in Syrië heel voorzichtig een paleis uit. Vervolgens breekt er een burgeroorlog uit. De archeologen vertrekken, waardoor plunderaars vrij spel op de archeologische vindplaats krijgen.


Via IS en de zwarte markt eindigen waardevolle objecten in steden als Amsterdam en New York. Het geld dat hiermee wordt verdiend, wordt aangewend om terreuraanslagen te financieren.’ Maar weinig mensen hebben een idee hoe lucratief de criminele kunsthandel is. ‘De CIA stelt dat deze handel de op drie na grootste criminele geldstroom ter wereld is. De vraag is altijd groter dan het aanbod. Illegale opgravingen, maar ook vervalsingen en kunstroof, ga je daarom nooit tegen. Kunstroof bestaat al zolang er kunst is.

De verf op de sarcofagen van Egyptische farao’s was nog niet droog, of de eerste dieven kropen al door de tunnels van de piramide.’ Het speelt een rol dat de gemiddelde politierechercheur niet veel verstand van kunst en de waarde ervan heeft – een gebied waarop Arthur zich onderscheidt. ‘Hoe moet je weten wat een object waard is of waar het vandaan komt als je niet op de hoogte bent? Dan sta je automatisch met 3-0 achter tegen misdadigers, die zich daar al jaren in hebben verdiept en exact weten waar ze mee bezig zijn.’

‘Kunstroof bestaat al zolang er kunst is. De verf op de sarcofagen van Egyptische farao’s was nog niet droog, of de eerste dieven kropen al door de tunnels van de piramide.’

‘Kunst is

fantastisch,

het tilt mensen

boven hun grijze

bestaan uit.’

Hitlers paarden

Arthurs bedrijf Artiaz wordt niet alleen ingeschakeld door particuliere verzamelaars, die van zijn kennis en ervaring gebruikmaken. Zo werkte hij samen met de Duitse politie in een zoektocht naar twee kunstwerken die de voorpagina van de New York Times haalde. ‘De grootste kunstroof ooit vond tijdens de Tweede Wereldoorlog plaats’, vertelt hij. ‘Hitler stuurde speciale eenheden op pad om kunstwerken te confisqueren. Het is moeilijk voor te stellen dat iemand die concentratie- en vernietigingskampen opzette ook met bewondering voor een mooi kunstwerk stond, maar er is geen ontkennen aan Hitlers opmerkelijke fascinatie voor kunst. Dat blijkt ook wel uit de hoeveelheid beelden die zijn Rijkskanselarij sierden, het nazi-hoofdkwartier in Berlijn.’

Deze gezichtsbepalende beelden van het Derde Rijk waren tijdens de Slag om Berlijn allemaal vernietigd. Dacht men. Totdat er een tip bij Arthur op de deurmat plofte. ‘Een nazi-familie beweerde dat zij in het bezit was van de twee beroemde, gigantische bronzen paarden van Josef Thorak, waar Hitler vanuit zijn werkkamer in de Rijkskanselarij op uitkeek. De familie stuurde zelfs een foto mee.’ Het bleek het begin van een speurtocht van anderhalf jaar met oud-nazi’s, smokkelaars en geheime diensten in de hoofdrol. Na een inval van de Duitse politie werden niet alleen de twee paarden teruggevonden, maar nog veel meer verloren gewaande kunst uit de Rijkskanselarij. De filmrechten voor dit verhaal zijn inmiddels verkocht.

Niet aan de muur

Is Arthur niet cynisch geworden over de kunstwereld en haar schimmige praktijken? ‘Het zou wel helpen als de kunstwereld eens de vuile was buiten hangt. Bekend maakt waar alles precies vandaan komt. Laat het licht binnen en misleid geen verzamelaars die hun hele leven hebben gespaard om een mooie kunstcollectie aan te leggen als uitbreiding van hun pensioengeld.’ Niettemin blijft Arthur zelf een groot kunstliefhebber. ’Kunst is fantastisch’, zegt hij. ‘Het tilt mensen boven hun grijze bestaan uit. Geld kun je tenslotte niet aan de muur hangen.’

Deel dit artikel via:

In de serie De Kunstdetective volgt omroep MAX Arthur Brand tijdens zijn speurtochten naar gestolen kunst. Deze serie was afgelopen zomer te zien op NPO2.

Meer informatie